Rok 1984 – antyutopia tak bliska naszej rzeczywistości

Za każdym razem, gdy pojawia się temat literackiej antyutopii, na horyzoncie wybija się szczególnie jedna, kultowa dzisiaj powieść. I choć w gatunku tym sporo jest historii bardzo dobrych, a nawet wybitnych, to właśnie Rok 1984 od TaniaKsiazka uważany jest za dzieło najbardziej reprezentatywne. Takie podejście w dużej mierze bierze się stąd, że powieść Orwella jest i najbardziej rozpowszechnioną oraz popularną wizją tego typu. Niemniej jednak, nie można zaprzeczyć, że i pod względem literackim Rok 1984 jest jednym z najwybitniejszych dzieł ostatniego stulecia.

Tajemnica Wielkiego Brata

Idea Wielkiego Brata powstała w umyśle George’a Orwella. To właśnie on wykreował futurystyczną wizję przyszłości, w której społeczeństwo śledzone jest przez aparat państwa na każdym kroku – nie tylko na zewnątrz, w pracy, ale i w swoim prywatnym mieszkaniu. Przerażający świat przyszłości w Roku 1984 to świat wiecznej wojny z nieznanym, przestrzeń nieustannie kontrolowana, w której rację bytu ma wyłącznie jedna wiara. Przewodnią emocją każdego mieszkańca tej rzeczywistości powinien być strach, a jeśli nie jest, to oznaka tego, że dany członek społeczeństwa szkodzi reszcie i musi zostać z niego wykluczony. Nie ma tu miejsca na kreatywność, na samodzielne myślenie, a w końcu i na wolność, miłość i sprawiedliwość. Jednym z bardziej znamiennych i wdzierających się do umysłu czytelnika motywów jest z pewnością Ministerstwo Prawdy. To właśnie w tym urzędzie tworzy się historię – nie jest istotne to, że ta nieoparta jest na faktach, na wydarzeniach i zjawiskach, które faktycznie miały miejsce. Nieustannie, uparcie i agresywnie powtarzane kłamstwo, w końcu staje się jedyną możliwą prawdą.

Straszna, acz realistyczna wizja

Tak jak wiele popularnych antyutopii wybiega w daleką przyszłość lub przeszłość, tak Rok 1984 nie kreuje wizji dalekiej od teraźniejszości. Zdecydowanie jednym z najmocniejszych elementów powieści Orwella jest jej realizm. Ukazanie tego, jak niewiele trzeba, aby podążyć złą drogą. Powolne i – z pozoru – nie mające większego znaczenia zmiany w państwie, prawie, kulturze, w końcu stają się tak duże, że doprowadzają do upadku. A ten nigdy nie dzieje się nagle, gwałtownie. Jest to proces przeprowadzany przez lata – po cichu, niewidocznie, oparty na kłamstwach, które zatruwają prawdę. Tak jak Orwell pisze: “Wojna to pokój” – przynajmniej pod względem łatwej kontroli społeczeństwa, prostoty manipulacji. Celność Roku 1984 poraża do dzisiaj.

Książka zdjęcie utworzone przez freepik - pl.freepik.com